غیبت و نشانه...

روزی که تصمیم گرفتم در فضای مجازی فضایی را اختیار نمایم تا در هر دو جهان( واقعی و مجازی ) سهیم باشم البته به صورت فعال! رو هنوز یادمه. دلم میخواست توی جامعه اطلاعاتی فقط مصرف کننده اطلاعات نباشم، اگه توی فضای سایبر مشارکت دارم مشارکتی فعال و آگاهانه باشد، بنویسم و از نقطه نظرات دوستان و سایرین استفاده کنم. توی این مدت متأسفانه به دلایل زیادی( که بعدا تعدادی از آنها را خواهم گفت ) نتونستم خدمت دوستان برسم و مطالبی را ارائه دهم. تا اینکه...

آره کلاس جدیدی رو شروع کردیم؛ کلاسی شیرین و پرمحتوا و پربار با استادی گرانقدر و پربار! استادی که دوستان ارتباطیمون حتما اونو میشناسند و با تفکرات و علایقش آشنا هستن. این استادمون عاشق حافظه! جالبه بدانید که خیلی با اساتید دیگه فرق میکنه. عاشق کلاس و تدریس و دانشجوه و خیلی وقتا به وبلاگ بچه ها سر میزنه و کامنت میذاره. به دنبال کامنت ایشون بود که بنده خجالت کشیدم و تصمیم گرفتم دوباره کار وبلاگم رو اما با رویکردی جدید شروع کنم و خون تازه ای به اون تزریق کنم. تا شاید بتونم دکتر گیویان عزیز( یا به قول خودشون طالبان معنایی چون ایشان ) را راهنمایی کنم که در این کلبه کوچک و بی محتوا شاید در آینده معانی یافت شود و بار دیگر که دعوت ما را پذیرفتند و سرکی به این اتاق ما زدند مطالبی را بیابند که معناهای تولید شده در بطن پیام رسانه ای را از دیدگاه بنده شاهد باشند.

اما دوستان، این کلاس، کلاس تحلیل پیامهای ارتباطی است. همانطور که میدانید پیام میتواند کلام و سخنرانی، نقاشی، شعر، تصویر( پوستر، فیلم، تبلیغ بازرگانی و ... )، موسیقی، و هر آنچه دارای محتوایی برای برقراری ارتباط است، باشد. روشهای تحقیق زیادی در دنیا وجود دارد و محققان از آنها برای نیل به مقاصدشان استفاده میکنند. در یک تقسیم بندی کلی دو نوع روش تحقیق کمی و کیفی از هم قابل تفکیک است. روشهای کمی نگاهی پوزیتویستی به علم دارند؛ پیمایش، آزمایش و تحلیل محتوا را از این گونه میتوان قلمداد کرد. روشهای کیفی که علی الخصوص در ایران کمتر مورد توجه و استفاده قرار میگیدند؛ روشهایی نوین اند که بعد از دهه های 50 به آنها توجه زیادی شده است. از میان روشهای کیفی میتوان به تحلیل گفتمان، نشانه شناسی و مطالعات میدانی اشاره کرد. با توجه به علاقه زیاد دکتر گیویان به روشهای کیفی( بین خودمون بمونه ولی یه جورایی میتوان گفت جناب دکتر اصلا روشهای کمی رو قبول نداره!! ) دراین کلاس ما میخوایم تحلیل نشانه شناسی رو یاد بگیریم که بعدا مطالبی در این راستا خواهم نوشت.

اما از کلاس براتون بگم...

ابتدا کلاس رو با تحلیل غزلیات زیبای حافظ شروع کردیم. یاد گرفتیم که اولین قدم در تحلیل غزل، توصیف یا درست خواندن غزل است و پس از آن شناسایی مفاهیم که ابزاری برای شناخت مفاهیم هستند آغاز میشه و به دنبال آن یافتن جفتهای معنایی متضاد در غزل. با denotation( معنی صریح اولیه ) و connotation( معنی تلویحی یا ضمنی ) آشنا شدیم و باز یاد گرفتیم که در تحلیل غزل باید معانی مترادف و همچنین مفاهیم و کلماتی که با آن به کار میروند را بیابیم.

شروع کارمون با 10 غزل از حافظ بود و قرار شد که هر کدام از بچه ها 10 غزل حافظ را انتخاب و مفاهیم را در آن شناسایی کنند. سپس قرار شد همگی روی غزل " در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد        عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد " کار کنیم. آخرین کارمان در مورد غزلها جستجو و کار کردن روی مفاهیمی چون " خدا "، " شاه "، " معشوق " و " رند " بود. « رند » رو  سمیرا نیکویی، « معشوق » رو معصومه شهربندی و « شاه » رو حنانه احمدی کار کردند و بعد از خوانش و تعبیر مفاهیم در تکست و کانتکستها و decontextualize کردن آن( یعنی خارج کردن مفهوم از دل متن )، این مفاهیم رو بررسی و categorize کردند. که از طریق لینکهایی که دادم میتونین کارهای این دوستانمون رو روی وبلاگاشون ببینین. بنده هم مفهوم « خدا » رو قرار بود کار بکنم!! که متأسفانه هر هفته به دلایلی نتونستم کار بکنم و هر دفعه جدای از عقب افتادن خودم از کلاس شرمنده جناب دکتر شدم! امیدوارم تا یکشنبه آینده بتونم این کار رو انجام بدم و شما دوستان نیز بتوانید از آن استفاده کنید.

یادم رفت بگم که ما در این کلاس تکالیف و کارهای دیگه ای هم داشته ایم. مثلا تحلیل تبلیغ بانک مسکن که در تلویزیون پخش میشه و ...

این هفته قراره یه تبلیغ خارجی و یه پوستر تبلیغاتی رو با هم تحلیل کنیم.

کلام اول

تاریخ تمدن بشر شاهد سه پدیده ی دگرگون کننده و شگرف بوده که تأثیر عظیمی بر شکلگیری فرهنگها و تمدنهای مختلف در جهان داشته است. این مراحل سه گانه ی تحول جوامع بشری را « مارشال مک لوهان » - دانشمند کانادایی ارتباطات – این گونه بیان می کند: 1- عصر ارتباط شفاهی و زندگی دودمانی و قبیله ای 2- عصر ارتباط کتبی و چاپی و جامعه ی فردگرا 3- عصر ارتباط الکترونیک و « دهکده جهانی »

ویژگی مرحله ی اول برتری تسلط بیان شفاهی و دریافت شنیداری است. زندگی انسان به صورت جمعی و امور دست جمعی مورد بحث و گفتگوست. انسان فاقد یک هویت شخصی و زندگی خصوصی بود و …. اما در مرحله ی دوم با اختراع ماشین چاپ توسط « گوتنبرگ » آلمانی در سال 1453م جهان شاهد تحولی عظیم بود که نمود آن چاپ کتاب به صورت انبوه بود. مک لوهان معتقد است که چاپ کتاب، سرآغاز عصر مصرف و نخستین محصول جامعه ی مصرف به شمار می آید که موجب مطالعه ی شخصی، تقویت استدلال، فردگرایی و در نهایت خردگرایی را به ارمغان می آورد. اما دنیای ارتباطات بازهم شاهد تحول بود و وسایل رمزگذاری روز به روز پیشرفته تر و مجهزتر می شد. این بار « مارکنی » ایتالیایی در سال 1895 رادیو را کشف کرد و با این کشف جهان پا به مرحله ی سوم گذاشت. امری که موجبات پیدایش توده های مردمی، تکثر و پویایی و مهمتر از همه سرعت انتشار را به وجود آورد. به قول مک لوهان در پرتو وسایل الکترونیک، چهره ی کار و زندگی اجتماعی دگرگون می شود؛ جوامع  و ملتها به هم نزدیک می گردند و در نهایت، دهکده ای به پهنای کره ی زمین پدید می آید که او آن را اصطلاحا « دهکده جهانی » می نامد.

حال سوال این است که در قرن 21 و در هزاره سوم ما در چه مرحله ای به سر می بریم؟ آیا هنوز در مرحله ی سوم هستیم؟ یا وارد مرحله ی دیگری شده ایم؟ برای پاسخ به این سوال سیر تحولات جوامع بشری را پیگیری می کنیم. در واقع پس از اختراع رادیو و سپس تلویزیون جهان اکنون با تحولی دیگر و دنیایی جدید به نام اینترنت روبه رو است. پدیده ای که به زعم کارشناسان بزرگترین تحول بشری تاکنون بوده است. آنچه امروز به نام اینترنت شناخته می شود به سال 1969م  باز می گردد که دو دانشگاه استانفورد و دانشگاه کالیفرنیا در لس آنجلس در ایالات متحده امریکا برای انجام پژوهشهای نظامی به یکدیگر متصل شدند. اما در ماه دسامبر 1990، اینترنت فعالیت خود را به صورت شبکه جهانی که نمونه ای از بزرگراه های اطلاعاتی برای ورود به جامعه اطلاعاتی است، آغاز کرد.

اگر جامعه را به سه دوره « جامعه سنتی »، « جامعه مدرن یا صنعتی » و « جامعه پسامدرن یا پساصنعتی » تقسیم کنیم، هم اکنون در جامعه پساصتعتی به سر می بریم که اصطلاحات دیگری چون جامعه اطلاعاتی، جامعه معرفتی، جامعه شبکه ای و … را یدک می کشد. در حالی که در جامعه صنعتی، دگرگونی نیروی محرکه از اختراع ماشین بخار ناشی شده بود که به سرعت نیروی تولید مادی را به وجود آورده  و تولید کالاها و خدمات انبوه و انتقال سریع کالاها را ممکن ساخته بود، در جامعه اصلاعاتی، فناوری کامپیوتر، فناوری ابداعی و هسته ی توسعه ی این جامع است.

در جامعه شبکه ای کسب خبر، گزارش و مقاله، تجارت الکترونیک، دولت الکترونیک و آموزش الکترونیک تها بخشی از امکانات گسترده ای است که شبکه تارنماها به وجود آورده است. بنابراین تردیدی نیست که انسان به عصر نوینی از ارتباطات جهانی قدم گذاشته است که « سپهر الکترونیک » نامیده می شود. در این فضا  بدون محدوده ی جغرافیایی، هر فرد در هر کجای عالم صرفنظر از جنس، نژاد، رنگ، ملیت، باورها و اعتقادات می تواند قدم به این سپهر ارتباطی جهانی بگذارد.

« یونس شکرخواه» - مدرس ارتباطات – در این باره  می گوید: امروز هرکسی می تواند در حوزه ی روزنامه نگاری سایبر اخبار تولید کند. اخبار مستقلی که دیگر سیاست زده یا تجارت زده نیستند. وی همچنین بعد از روزنامه نگاری نوشتاری، رادیویی، تلویزیونی، روزنامه نگاری سایبر را گونه ی چهارم روزنامه نگاری می داند و خاطر نشان می سازد که در دنیای سایبر مخاطب نیز تولید کننده ی محتواست و جریان آزاد اطلاعات را بزرگترین مزیت فضای سایبر می داند.

بله به راستی هرکسی در فضای سایبر می تواند خود تولیدکننده ی محتوا و پیام باشد. امروزه هر شخصی می تواند فضایی را اختیار نماید که در آن مطالب گوناگون، اخبار و … را در هر گوشه از دنیا به نمایش بگذارد. در ایران نیز تعداد کاربران اینترنت روز به روز در حال افزایش است. در سال 1383، نزدیک به 5 میلیون نفر در ایران از اینترنت استفاده نموده اند و شاید تا کنون این تعداد دو برابر شده باشد. تعداد وبلاگهای فارسی زبان در همین سال بیش از 100 هزار بوده است.  بر اساس آمار و ارقام نیز باز به این نتیجه خواهیم رسید که اینترنت به عنوان یک حوزه ی عمومی تبدیل شده است که در آن هر کس می تواند مشارکت داشته باشد، پیام تولید نموده و آنرا ارایه دهد.

اما از میان خدمات بی شماری که اینترنت ارایه می دهد، وبلاگ و وبلاگ نویسی امروزه بسیار فراگیر شده و افراد بشری در سراسر جهان وبلاگهای شخصی با موضوعات گوناگون ایجاد نموده اند. افزایش این وبلاگها به طور اخص و استفاده از اینترنت به طور اعم باعث شده است تا مخاطب از حالت انفعالی دوره های قبلی خارج شده و به مخاطبان فعال و پویا تبدیل شوند. با وجود شمار آژانس های خبری، روزنامه های الکترونیک و آن لاین و سایتها و وبلاگهای خبری بنده نیز به عنوان یک فرد علاقه مند به حوزه ی ارتباطات و خبر بر خود لازم دانستم تا وبلاگی را طراحی نموده و در جهت آگاهی دهی و ارایه اطلاعات و اخبار( در سطح محلی، ملی و تاحد امکان بین المللی ) و در زمینه های فرهنگی، اجتماعی، ورزشی و ... سهم کوچکی در عصر سایبر ژورنالیسم داشته باشم.

در این وبلاگ سعی خواهد شد علاوه بر خبرهای محض به تفسیر و تحلیل آنها نیز پرداخته شود. همچنین سعی خواهم نمود تا مقالاتی را درزمینه های اجتماعی، ارتباطات، فرهنگی و مواردی اینچنین نگارش نمایم و در معرض دید دوستداران و علاقه مندان به این حوزه ها قرار دهم.

امید است مورد لطف و عنایت مخاطبان گرامی قرار گیرد. بدون شک راهنماییها و انتقادات شما عزیزان می تواند مرا در ارایه ی بهتر این مطالب و اخبار یاری نماید.

امید کریمی – 25 اردیبهشت 1387